ҰЛТТЫҚ СПОРТ – ҰЛТТЫҚ РУХТЫҢ АЙБЫНЫ

Ұлттық спорт – халықтың өткені мен бүгінін жалғастырушы алтын көпір, ұлттық кодтың ажырамас бөлігі. Ат жалында ойнаған бабаларымыздың ерлігі мен ептілігін, даналығы мен даралығын паш ететін бұл ойындар бүгінде жаңаша сипат алып, заманауи келбетке ие болуда. Биылғы Наурыз мейрамы аясында елордамыз Астана қаласында өткен ауқымды іс-шараларда Ұлттық спорт ұлықталды. 21 наурыздан басталған мерекелік думан тек дәстүрді дәріптеп қана қоймай, оған жасанды интеллект пен цифрландырудың озық жетістіктерін енгізу арқылы әлемдік деңгейдегі тың жобаларды көрсетті.

Елорда алаңдарындағы мерекелік думан
Наурыз мейрамының алғашқы күндерінен бастап Астананың басты алаңдары – «Қазақ елі» монументі маңы, «Астана Арена» стадионы, «Ататүрік» саябағы және EXPO аумағы нағыз спорттық айқас алаңына айналды. Қала тұрғындары мен қонақтары таңғы сағат 10:00-ден бастап спорттық шараларға белсенді қатысып, ұлттық ойындардың куәсі болды.
Бұл іс-шаралардың басты ерекшелігі – дәстүрлі ойындардың Жасанды Интеллект (ЖИ) мүмкіндіктерімен ұштасуы. EXPO аумағында өткен садақ ату, тоғызқұмалақ және қошқар көтеру жарыстары заманауи технологиялардың көмегімен жаңа деңгейде ұйымдастырылды. Бұл үрдіс Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылды «Цифрландыру және жасанды интеллект жылы» деп жариялауымен тікелей байланысты.
Астана қаласының Дене шынықтыру және спорт басқармасының басшысы Василий Левит атап өткендей, ұлттық ойындар қаланың 6 ауданында, 30-ға жуық нүктеде өткізілді. Бұл – спорттың бұқаралық сипатын арттырып, ұлттық құндылықтарды қаланың шет аймақтарына дейін жеткізудің айқын дәлелі.

Инклюзивті спорт: Асық атудағы тең мүмкіндіктер
Ұлттық спорттың ұлықталуы тек жарыс пен жеңіс емес, сонымен бірге қоғамдағы теңдік пен мейірімділіктің де көрінісі. Астанада Наурыз мерекесіне орай өткен алғашқы инклюзивті асық ату турнирі осының айғағы. Хусейн бен Талал мен Қабанбай батыр көшелерінің қиылысындағы Инклюзивті спорт орталығында ұйымдастырылған бұл сайыс ерекше балалар мен ересектерге қуаныш сыйлады.
Турнирдің ерекшелігі – дәстүрлі асық ату ойыны мен паралимпиадалық спорт түрі – боччаның үйлесуі. Мүмкіндігі шектеулі жандардың қатысуына жағдай жасау мақсатында асықтардың өлшемі үлкейтіліп, ойын форматына бейімделген. Қазақстанның көкпар федерациясының вице-президенті Әлішер Исламның айтуынша, мұндай жобалар біздің «этникалық кодымызды» сақтауға көмектеседі.
«Ұлттық ойындар – бізді басқа елдерден ерекшелендіретін басты құндылығымыз. Қазіргі жаһандану заманында мұндай дәстүрлер бізге өзіндік ерекшелігімізді сақтауға көмектеседі», – дейді Әлішер Ислам.
Турнир аясында балалар асықтарды бояп, өздерінің жеке талисмандарын жасап, шығармашылық қабілеттерін де ұштай түсті. Бұл шара ұлттық ойындардың барлығына қолжетімді екенін тағы бір мәрте дәлелдеді десек артық болмас.

«Арғымақ» кешеніндегі асқақ рух
«Наурызнама» онкүндігі аясында Ұлттық спорт күні «Арғымақ» ат спорттық-сауықтыру кешенінде ерекше салтанатпен атап өтілді. Көшпелілер мәдениетінің ажырамас бөлігі саналатын ат спорты түрлерінен көрсетілімдер жиналған қауымның рухын асқақтатты.
Бұл күні көрермендер назарына келесідей жарыстар ұсынылды:
Қыз қуу: Жігіттің ептілігі мен қыздың сыпайылығын сынайтын, терең философияға толы ойын.
Теңге ілу: Шауып бара жатып жерден тиын алу – бұл нағыз мергендік пен ат құлағында ойнайтын шеберліктің белгісі.
Көкпар: Командалық рух пен күштің символы.
Аударыспақ: Білек күші мен ат үстіндегі тепе-теңдікті сақтау өнері.
«Арғымақ» ипподромының директоры Аманжол Хасенов бұл ойындардың әрқайсысының өзіндік философиясы бар екенін атап өтті. Мәселен, қыз қуу – тек спорт емес, ер жігіттің қызға лайықты екенін дәлелдеуі. Ойындарға қазақтармен бірге әзірбайжан, ингуш, неміс секілді түрлі ұлт өкілдерінің қатысуы ұлттық спорттың біріктіруші күшін көрсетті.
Ең бастысы, өткен жылдан бастап ұлттық ат спорты түрлері Олимпиадалық пәндермен бірге басым бағыттар қатарына енгізілді. Мемлекет тарапынан көрсетіліп жатқан мұндай қолдау ата-баба дәстүрінің мәңгі жасайтынына кепілдік береді.

«Ұлы дала ойындары»: Отбасы – ұлт тірегі
Ұлттық спортты ұлықтау отбасы құндылықтарын дәріптеумен де тығыз байланысты. «Qazaqstan» жеңіл атлетикалық спорт кешенінде өткен «Ұлы дала ойындары» атты отбасылық фестиваль соның дәлелі. Жарысқа қатысқан 12 команда (әке, ана және бала) ұлттық ойындар негізінде әзірленген сынақтардан өтті.
Бұл фестиваль биыл ерекше форматта – Жасанды интеллект элементтерін қолдана отырып ұйымдастырылды. Қалалық спорттық іс-шараларды өткізу дирекциясының басшысы Азамат Белгібаев атап өткендей, заманауи технологиялар мен дәстүрлі эстафетаның бірігуі жас ұрпақтың қызығушылығын арттыра түседі.
Жарысқа қызы Саялымен бірге келген Саябек есімді қатысушының айтуынша, мұндай шаралар әке мен бала арасындағы байланысты нығайтып, спортқа деген сүйіспеншілікті оятады. Жеңімпаздарға бағалы сыйлықтар берілді, ал көрермендер нағыз мерекелік көңіл-күйге бөленді.

Болашаққа бағдар және ұлттық рухтың жаңғыруы
Астана төрінде өткен бұл ауқымды іс-шаралар тізбегі ұлттық спорттың тек өткен күннің сарқыншағы емес, керісінше, жарқын болашақтың берік іргетасы екенін айқын көрсетті. Біз бүгін дәстүрлі ойындардың тек физикалық белсенділік емес, терең философиялық мәні бар мәдени феномен екеніне куә болдық. Елорда аспанында қалықтаған «Наурызнама» әуені мен ат тұяғының дүбірі әрбір қазақстандықтың бойындағы ұлттық мақтаныш сезімін оятып, ата-баба аманатына деген адалдықты нығайта түсті.
Бұл мерекенің ең басты жетістігі – ұлттық спортты заманауи технологиялармен, атап айтқанда, жасанды интеллект мүмкіндіктерімен ұштастыруында. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың цифрландыру бағытындағы стратегиялық бастамалары бүгін спорт саласында да өз жемісін бере бастады. Жасанды интеллект арқылы төрелік ету, жарыстарды талдау және виртуалды элементтерді енгізу – бұл ұлттық ойындарды жаһандық деңгейде насихаттаудың жаңа форматы. Біз технологиядан қашпай, оны ұлттық құндылықтарымызды әлемге таныту үшін тиімді құрал ретінде пайдалануды үйрендік. Бұл қадам жас ұрпақтың, яғни «цифрлық буынның» өз тарихына, өз ойындарына деген қызығушылығын еселеп арттыратыны сөзсіз.
Сонымен қатар, биылғы шаралар ұлттық спорттың инклюзивті қоғам қалыптастырудағы рөлін аша түсті. Мүмкіндігі шектеулі жандардың асық ату секілді көне ойындарға белсене қатысуы – біздің мәдениетіміздің мейірім мен теңдікке негізделгенін көрсетеді. Ұлттық спорт шекара талғамайды, ол адамның физикалық мүмкіндігіне қарап бөлінбейді, керісінше, бәрін бір шаңырақ астына біріктіреді. «Арғымақ» кешеніндегі түрлі ұлт өкілдерінің бірге көкпар тамашалап, қыз қууға таңдай қағуы – Қазақстанның бірлік пен келісім мекені екенінің тағы бір бұлжытпас дәлелі.
Ұлттық спортты ұлықтау – бұл мемлекеттік деңгейдегі стратегиялық маңызды міндет. Өткен жылы бұл спорт түрлерінің Олимпиадалық пәндермен тең дәрежеде басым бағыттар қатарына енуі тарихи әділдіктің орнауы болды. Ендігі кезекте, осы бастамаларды жүйелі түрде дамытып, халықаралық деңгейдегі «Көшпенділер ойындары» секілді ірі жобалар арқылы қазақ брендін қалыптастыру тұр.
Түйіндей айтқанда, Астанадағы Наурыз мерекесі аясындағы спорттық думан халықтың рухын жаңғыртып, ертеңгі күнге деген сенімін нығайтты. Бұл тек мерекелік шара емес, бұл – ұлттық болмыстың салтанат құруы. Біз цифрлық әлемде өмір сүрсек те, тамырымыздың тереңде екенін, ат жалындағы еркіндік пен дала заңын ұмытпайтынымызды паш еттік. Болашақта ұлттық спорт тек стадиондарда ғана емес, әрбір қазақстандықтың өмір салтына айналып, еліміздің әлемдік аренадағы визит картасына айналатынына сеніміміз мол.

Ақылбек ИМАШ,
Астана